Το επιβλητικό κτίριο της σημερινής Βουλής των Ελλήνων φέρει πάνω του όχι μόνο την ιστορία του σύγχρονου ελληνικού κράτους, αλλά και τα ίχνη μιας πόλης που μεταμορφώθηκε βίαια και βιαστικά σε πρωτεύουσα. Από βασιλικά Ανάκτορα του Όθωνα και του Γεωργίου Α΄, το κτίριο μετατράπηκε έναν αιώνα αργότερα σε έδρα της Βουλής και της Γερουσίας και σήμερα αποτελεί ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σύμβολα της συλλογικής μνήμης.
Μεσογείτικη πύλη-κρήνη Μπουμπουνίστρας. Φωτογραφία ΑΠΕΜΠΕ
Η επιλογή του τόπου δεν ήταν τυχαία. Ως τοποθεσία για την ανέγερση των Ανακτόρων επελέγη ο λόφος της Μπουμπουνίστρας, πάνω από τη σημερινή πλατεία Συντάγματος: σημείο κομβικό, δροσερό, υγιεινό – όπως το αντιλαμβάνονταν οι Βαυαροί –, με θέα προς την Ακρόπολη και τις παρυφές της τότε μικρής Αθήνας. Την πρόταση υπέβαλε ο επίσημος αρχιτέκτονας της βαυαρικής αυλής και διευθυντής της Ακαδημίας Καλών Τεχνών του Μονάχου, Φρίντριχ φον Γκάιρτνερ. Παραμερίστηκαν έτσι άλλες εισηγήσεις: του Λέο φον Κλέντσε για τον Κεραμεικό, του Λούντβιχ Λάνγκε για τον Λυκαβηττό, του Καρλ Φρίντριχ Σίνκελ για την Ακρόπολη, αλλά και των Κλεάνθη–Σάουμπερτ για την περιοχή της σημερινής Ομόνοιας.
Στις 6 Φεβρουαρίου 1836 τέθηκε ο θεμέλιος λίθος στο ανατολικότερο άκρο της πόλης. Μέσα σε έναν μήνα, περισσότεροι από 500 εργάτες, στρατιώτες και τεχνίτες – Γερμανοί, Έλληνες και Ιταλοί – εργάζονταν στο εργοτάξιο, ενώ για τις ανάγκες της οικοδομής επαναλειτούργησαν ακόμη και τα αρχαία λατομεία της Πεντέλης.
Η βρύση που «μπουμπούνιζε»
Η περιοχή οφείλει το όνομά της σε μια παλαιά κρήνη, ρωμαϊκής κατασκευής, στη συμβολή των σημερινών οδών Όθωνος και Αμαλίας. Η βρύση ήταν φτιαγμένη από μεγάλους λίθους, πιθανότατα προερχόμενους από το Αδριάνειο Υδραγωγείο, και έφερε λατινική επιγραφή. Το νερό έτρεχε με τόση δύναμη ώστε ακουγόταν σαν βροντή – «μπουμπούνιζε» –, δίνοντας στην περιοχή το χαρακτηριστικό της όνομα.
Το νερό της Μπουμπουνίστρας δεν επαρκούσε μόνο για τη βρύση· διοχετευόταν και σε τουρκικό λουτρό που λειτουργούσε στη σημερινή διασταύρωση των οδών Αγίας Φιλοθέης και Νικοδήμου. Η πηγή συνδεόταν απευθείας με το Αδριάνειο Υδραγωγείο, ένα από τα σημαντικότερα έργα υποδομής της ρωμαϊκής Αθήνας, καρπό της ιδιαίτερης σχέσης του αυτοκράτορα Αδριανού με την πόλη.
Η Αθήνα γίνεται πρωτεύουσα
Η Αθήνα από τα ανάκτορα 1842
Στις 18 Σεπτεμβρίου 1834, ύστερα από παρότρυνση του πατέρα του Λουδοβίκου, ο Όθωνας αποφασίζει τη μεταφορά της πρωτεύουσας από το Ναύπλιο στην Αθήνα. Η πόλη τότε περιοριζόταν γύρω από την Ακρόπολη: από τον Ψυρρή ως τον Μακρυγιάννη, με κέντρο την Πλάκα, την «Παλιά Πόλη». Οι Βαυαροί οραματίστηκαν μια νέα καρδιά της πρωτεύουσας μπροστά από τα βασιλικά Ανάκτορα που επρόκειτο να ανεγερθούν.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η – σχεδόν θρυλική – αφήγηση για την επιλογή του «πιο υγιεινού» σημείου: τρία κομμάτια κρέας τοποθετήθηκαν σε διαφορετικές περιοχές και εκεί όπου σάπισε τελευταίο, στον λόφο του Αγίου Αθανασίου, αποφασίστηκε να χτιστούν τα Ανάκτορα. Η υγειονομική λογική της εποχής συνάντησε έτσι τη βασιλική βούληση.
Η πλατεία Συντάγματος το 1850
Μια πόλη ανάμεσα στο παρελθόν και το μέλλον
Η Αθήνα του 1834 ήταν μια μικρή, σκονισμένη πόλη, με εξωτερικούς αποπάτους, σοβαρό πρόβλημα ύδρευσης και ανύπαρκτη αποχέτευση. Κι όμως, όπως σημείωνε ο Γεώργιος Λουδοβίκος Μάουρερ, μέλος της Αντιβασιλείας, «ποιος βασιλιάς θα μπορούσε να διαλέξει άλλη έδρα, όταν έχει στα χέρια του την πνευματική έδρα του κόσμου;».
Οι κάτοικοι διασκέδαζαν με περιπάτους στη λεωφόρο Βουλεβάρτου (σημερινή Αμαλίας), από την Πύλη του Αδριανού έως τη Μεσογείτικη Πύλη, κοντά στη Μπουμπουνίστρα, όπου συχνά έπαιζε μουσική μια μικρή μπάντα. Παράλληλα, οι εύποροι έσπευδαν να αγοράσουν γη γύρω από το μέλλον ανάκτορο, γνωρίζοντας πως εκεί θα χτυπούσε το νέο κέντρο εξουσίας.
Η Μπουμπουνίστρα δεν ήταν απλώς μια βρύση ή ένα τοπωνύμιο. Ήταν το σημείο όπου το αρχαίο υδραγωγείο, η οθωμανική πόλη και το νεοσύστατο βασίλειο συναντήθηκαν. Και κάπως έτσι, πάνω στον ήχο του νερού που «μπουμπούνιζε», θεμελιώθηκε το κέντρο της νεότερης ελληνικής πολιτικής ζωής.
Πλατεία Συντάγματος 1865 Φωτογράφος Δημήτριος Κωνσταντίνου
Πηγές:
«Ιστορία των Αθηναίων» – Δ. Καμπούρογλου
Τόνια Α. Μανιατέα
Διαφορα ανυπόγραφα δημοσιογραφικά εντυπα.
Σχόλιο από την «Αττική γη»
Στον λόφο της Μπουμπουνίστρας, εκεί όπου κάποτε το νερό έτρεχε άφθονο και ακουγόταν σαν βροντή, θεμελιώθηκε το κέντρο της νεότερης ελληνικής εξουσίας. Η ιστορία, όμως, θυμίζει πως πριν γίνει τόπος αποφάσεων, ήταν τόπος ζωής. Και ίσως αξίζει, κάθε φορά που υψώνεται ο πολιτικός λόγος, να αφουγκραζόμαστε πρώτα τον παλιό ήχο του νερού που προ υπήρξε.
Η πλατεία Συντάγματος σε επιστολικό δελτάριο με χρονολογία 1912
Βίντεο σχετικό με το Αδριάνειο Υδραγωγείο Αθήνας | Περιήγηση και παρουσίαση προοπτικών αξιοποίησης του πόρου.
Αττικη Γη 