Κάτω από αυτή την πλατεία κρύβονται τείχη, βασιλικοί κήποι και δάκρυα μιας ολόκληρης πόλης.
Η Πλατεία Κλαυθμώνος είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά αστικά παλίμψηστα της Αθήνας. Κάτω από τη σημερινή, φαινομενικά ουδέτερη όψη της, συνυπάρχουν στρώσεις αιώνων: αρχαία τείχη, βυζαντινοί ναοί, βασιλικοί κήποι, υπουργεία, κοινωνικές εντάσεις και πολιτικά σύμβολα.
Η σύγχρονη πλατεία δεν αποκαλύπτει εύκολα αυτή τη μνήμη. Κι όμως, όποιος σταθεί λίγο παραπάνω, αντιλαμβάνεται ότι πρόκειται για έναν χώρο που δεν έπαψε ποτέ να είναι κέντρο εξουσίας, οικονομίας και κοινωνικών συγκρούσεων.
Η θέση και τα όρια
Η πλατεία ορίζεται από την οδό Σταδίου, την οδό Παλαιών Πατρών Γερμανού, την οδό Ιωάννη Παπαρρηγοπούλου και την οδό Δραγατσανίου.
Εγκάρσια, από την Παπαρρηγοπούλου έως τη Δραγατσανίου, υπήρχε η οδός Υψηλάντου – σήμερα ανύπαρκτη – από όπου γινόταν η είσοδος του Βασιλικού Νομισματοκοπείου. Ο δρόμος αυτός σβήστηκε μαζί με το κτήριο, όταν η πλατεία πήρε τη σημερινή της μορφή.
Τα πολλά ονόματα μιας πλατείας
Η Κλαυθμώνος άλλαξε ονόματα ανάλογα με την εποχή και τη χρήση της:
- Πλατεία των Κήπων του Παλαιού Παλατιού (επί Όθωνα)
- Πλατεία Νομισματοκοπείου
- Πλατεία Κήπου Υπουργείου Οικονομικών
- Πλατεία 25ης Μαρτίου
- Πλατεία Δημοκρατίας
- Από το 1878: Πλατεία Κλαυθμώνος
- Από το 1989 (επίσημα): Πλατεία Εθνικής Συμφιλίωσης
Κατά την περίοδο του εξηλεκτρισμού της πόλης απέκτησε και το λαϊκό προσωνύμιο «πλατεία της πρίζας», λόγω της συγκέντρωσης καταστημάτων ηλεκτρικών ειδών.
Γιατί «Κλαυθμώνος»
Το όνομα καθιερώθηκε ύστερα από χρονογράφημα της Εστίας.
Εδώ, μπροστά από το Υπουργείο Οικονομικών, συγκεντρώνονταν μετά από κάθε εκλογική αναμέτρηση απολυμένοι δημόσιοι υπάλληλοι, θύματα του κομματικού κράτους μιας εποχής χωρίς μονιμότητα. Κάθε νέα κυβέρνηση απέλυε τους «παλιούς» και προσλάμβανε τους δικούς της.
Η πλατεία έγινε χώρος θρήνου, αγανάκτησης και πολιτικής συνειδητοποίησης – και το όνομα έμεινε.
Αρχαιότητα – Κάτω από τα πόδια μας
Κατά τις εργασίες κατασκευής του υπόγειου πάρκινγκ (1972–1974) αποκαλύφθηκε ένα εντυπωσιακό σύνολο αρχαιοτήτων:
- Η Θεμιστόκλεια οχύρωση (478 π.Χ.)
- Το Προτείχισμα του 4ου αι. π.Χ.
- Τμήμα της οχυρωματικής τάφρου
- Επτά αρχαία πηγάδια
Το κυρίως τείχος, πάχους 4,5 μ., εδράζεται στον φυσικό βράχο σε βάθος περίπου 4,5 μ. Σε σημείο καμπής ενισχύεται από ορθογώνιο πύργο.
Το προτείχισμα, σε απόσταση 6,5 μ., αποτελούσε την πρώτη γραμμή άμυνας της πόλης.
Η σύγχρονη πλατεία στέκεται κυριολεκτικά επάνω στα τείχη της κλασικής Αθήνας.
Βυζαντινή εποχή – Οι Άγιοι Θεόδωροι
Στη βορειοδυτική πλευρά της πλατείας δεσπόζει ο ναός των Αγίων Θεοδώρων, ένα από τα σπουδαιότερα βυζαντινά μνημεία της Αθήνας.
Ο σημερινός ναός χρονολογείται στον 11ο αιώνα. Στον δυτικό τοίχο διασώζεται η κτητορική επιγραφή (1049 ή 1065).
Άγιοι Θεόδωροι
Η παράδοση θέλει στο ίδιο σημείο να υπήρχε παλαιότερη εκκλησία, πιθανώς κτίσμα της αυτοκράτειρας Ευδοκίας.
Ιδιοκτήτης αναφέρεται ο Νικόλαος Καλόμαλος, «σπαθαροκανδιδάτος» του βυζαντινού κράτους.
Εδώ, η Αθήνα θυμάται ότι δεν υπήρξε μόνο αρχαία και νεοκλασική, αλλά και βαθιά βυζαντινή.
Οθωνας και Αμαλία – Ο πρώτος δημόσιος κήπος
Από το 1837 έως το 1843, ο βασιλιάς Όθωνας και η νεαρή βασίλισσα Αμαλία εγκαταστάθηκαν στο μέγαρο Δεκόζη-Βούρου, σημερινό Μουσείο της Πόλεως των Αθηνών, περιμένοντας να ολοκληρωθούν τα ανάκτορα (σημερινή Βουλή).
Μέγαρο Δεκόζη-Βούρου
Η πλατεία ήταν τότε ο κήπος των προσωρινών ανακτόρων και ο πρώτος σχεδιασμένος δημόσιος κήπος της πρωτεύουσας, έργο του βαυαρού κηποτεχνικού Σμάρατ.
Φοίνικες, λεύκες, σιντριβάνι, στέρνα με χρυσόψαρα και τέσσερις είσοδοι συνέθεταν έναν χώρο που περισσότερο θύμιζε ευρωπαϊκή αυλή παρά ανατολική πόλη.
ΠΛ-ΚΛΑΥΘΜΩΝΟΣ-οικία-Βούρου
Το Βασιλικό Νομισματοκοπείο (1834) και Υπουργείο Οικονομικών
Με την Αθήνα πρωτεύουσα, ιδρύεται το Βασιλικό Νομισματοκοπείο και Σφραγιστήριο, σε σχέδια του Eduard Schaubert.
Andreas Forster (;), Το Βασιλικό Νομισματοκοπείο και Σφραγιστήριο, 1837, λιθογραφία. Δεξιά πίσω διακρίνονται κτήρια της οδού Σταδίου και πιο πέρα μέρος από το μέγαρο Σταματίου Δεκόζη Βούρου, το παλιό παλάτι (φωτ.
Η πλατεία ονομάζεται επίσημα Πλατεία Νομισματοκοπείου, αν και οι Αθηναίοι τη λένε «γρασιδότοπο».
Το κτήριο κατεδαφίζεται το 1939. Από το 1858, άλλωστε, τα ελληνικά νομίσματα κόβονταν κυρίως στο εξωτερικό.
Η είσοδος του κτηρίου βρισκόταν στην οδό Υψηλάντου – έναν δρόμο που σήμερα υπάρχει μόνο στη μνήμη της πόλης.
Υπουργείο Ναυτικών – Κράτος και πόλεμος
Από τα τέλη του 19ου αιώνα, στην πλατεία εγκαθίσταται το Υπουργείο Ναυτικών, μετέπειτα Γενικό Επιτελείο Ναυτικού.
Το κτήριο επεκτείνεται, ενοποιείται, αποκτά καταφύγιο.
Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η διοίκηση ακολουθεί την κυβέρνηση στην Κρήτη και την Αίγυπτο. Επιστρέφει το 1945.
Η πλατεία παραμένει χώρος κρατικής ισχύος και στρατηγικής σημασίας.
Μουσείο της Πόλεως των Αθηνών – Η μνήμη σε στέγη
Το 1973 ιδρύεται το Μουσείο της Πόλεως των Αθηνών.
Στεγάζεται στο μέγαρο Δεκόζη-Βούρου, που υπήρξε βασιλική κατοικία, εφημερίδα (Ακρόπολις), και τελικά χώρος συλλογικής μνήμης.
Ένα παλάτι που αφηγείται την Αθήνα από το 1834 μέχρι σήμερα.
Το πανέμορφο κτίριο της οδού Παπαρρηγοπούλου 7, που στεγάζει σήμερα το Μουσείο της Πόλεως των Αθηνών, ήταν ένα από τα πρώτα σπίτια που κτίστηκαν στην απελευθερωμένη Αθήνα, το 1833
Πλατεία Εθνικής Συμφιλίωσης – Το σήμερα
Στο κέντρο της πλατείας δεσπόζει το Μνημείο Εθνικής Συμφιλίωσης (1987), έργο του Βασίλη Δωρόπουλου.
Μνημείο Εθνικής Συμφιλίωσης
Τρεις ορειχάλκινες μορφές, ύψους οκτώ μέτρων, αγκαλιάζονται και υψώνουν κοινή γροθιά προς τον ουρανό.
Ένα σύμβολο που προσπαθεί να ενώσει όσα η Ιστορία χώρισε.
Το υπόγειο πάρκινγκ της Πλατείας Κλαυθμώνος
Επίλογος – Η πλατεία που δεν τελείωσε ποτέ
Η Πλατεία Κλαυθμώνος δεν είναι απλώς ένας ανοιχτός χώρος. Είναι συμπύκνωση της αθηναϊκής εμπειρίας: τείχη, εκκλησίες, παλάτια, υπουργεία, δάκρυα, συμφιλίωση.
Όποιος την προσπερνά βιαστικά, χάνει το μεγαλύτερο μέρος της.
Όποιος τη διαβάσει, καταλαβαίνει ότι η Αθήνα γράφεται και ξαναγράφεται πάνω στον ίδιο τόπο.
Ένα καταπληκτικό βίντεο της «Κασταλίας», που δεν θα χορτάσετε να το βλέπετε, με ανέκδοτες φωτογραφίες για όσους αγαπούν την Αθήνα
Τι κρύβεται πίσω από την πλατεία Κλαυθμώνος. Η ιστορία της ως το 1938
Αττικη Γη 