Στα ίχνη της πόλης που ίδρυσε ο Αγαμέμνονας
Η Τενέα υπήρξε για αιώνες μια πόλη ανάμεσα στον μύθο και τη λήθη. Γνωστή από τις αρχαίες πηγές, συνδεδεμένη με τους Τρώες, τον Οιδίποδα και την Κόρινθο, αλλά χαμένη στον χώρο και στον χρόνο. Σήμερα, χάρη στη συστηματική αρχαιολογική έρευνα στο Χιλιομόδι Κορινθίας, η Τενέα επιστρέφει δυναμικά στο ιστορικό προσκήνιο, όχι ως θρύλος αλλά ως απτή, πολυεπίπεδη αρχαιολογική πραγματικότητα.
Αρχαία Τενέα / © ΥΠΠΟ
Η Τενέα του μύθου και των αρχαίων συγγραφέων
Σύμφωνα με την παράδοση, οι πρώτοι κάτοικοι της Τενέας ήταν Τρώες αιχμάλωτοι πολέμου, στους οποίους ο Αγαμέμνονας επέτρεψε να ιδρύσουν νέα πόλη μετά την άλωση της Τροίας. Ο Βιργίλιος αναφέρει ότι η Τενέα και η Ρώμη ήταν οι δύο πόλεις που ιδρύθηκαν από Τρώες φυγάδες, ενώ ο Παυσανίας μνημονεύει ιερό της Ειλειθυίας και ο Στράβων ιερό αφιερωμένο στον Απόλλωνα.
Η πόλη συνδέθηκε στενά και με τον κύκλο του Οιδίποδα, καθώς, σύμφωνα με τον μύθο, εδώ μεγάλωσε μετά την εγκατάλειψή του ως βρέφος. Οι αφηγήσεις αυτές, αν και μυθολογικές, προσέδωσαν στην Τενέα ξεχωριστό κύρος ήδη από την αρχαιότητα.
Ο πλούτος και η ποικιλία των κτερισμάτων πιστοποιεί τη διαχρονική ευμάρεια της πόλης και των κατοίκων της.
Προϊστορικές ρίζες: μια πόλη πολύ πριν από τον μύθο
Οι ανασκαφές αποκάλυψαν ότι η κατοίκηση της περιοχής ξεκινά ήδη από την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού ΙΙ (2600–2300 π.Χ.), πολύ πριν από τον Τρωικό Πόλεμο. Στις παρυφές του λόφου «Άγιοι Ασώματοι» ήρθαν στο φως κατάλοιπα οργανωμένου προϊστορικού οικισμού με οδικό δίκτυο, οικίες εκατέρωθεν των δρόμων, θερμικές κατασκευές και πλούσια κεραμική.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η παρουσία εισηγμένης κεραμικής από την Αίγινα, την Αττική, την Αργολίδα και την Κόρινθο, στοιχείο που φανερώνει εκτεταμένες επαφές και εμπορικές σχέσεις ήδη από την 3η χιλιετία π.Χ. Η Τενέα δεν ήταν ποτέ απομονωμένη· από τα πρώτα της βήματα συμμετείχε σε ευρύτερα δίκτυα επικοινωνίας.
Επιχρυσωμένα φύλλα στεφανιού μυρτιάς. Κράμα χαλκού
Αρχαϊκή, κλασική και ελληνιστική Τενέα
Σε τρεις από τους λύχνους διακρινόταν η υπογραφή του τεχνίτη: «Σπωσιανού», «Γαληνός» και «Λούκιος».
Λατρεία, πλούτος και τελετουργία
Κατά τους αρχαϊκούς και κλασικούς χρόνους, η Τενέα αναπτύσσεται ως εύρωστη πόλη της Κορινθίας. Οι ανασκαφές αποκάλυψαν εκτεταμένα κτιριακά συγκροτήματα, υπόγειες δεξαμενές υψηλής τεχνικής –μία μάλιστα με κλίμακα καθόδου και ανόδου– και χώρους με σαφή τελετουργικό χαρακτήρα.
Μοναδικός διπλόστομος ασκός αρχαϊκών χρόνων
Κορυφαίο εύρημα αποτελεί ο θησαυρός των 29 αργυρών νομισμάτων, που βρέθηκε μαζί με φορητό πήλινο βωμό, μικρογραφικά αγγεία και ειδώλιο ίππου με αναβάτη. Τα νομίσματα, κοπές από μεγάλα νομισματοκοπεία του ελληνικού κόσμου, χρονολογούνται από τον ύστερο 6ο αι. π.Χ. έως τη δεκαετία του 330 π.Χ. και περιλαμβάνουν εξαιρετικά σπάνιες κοπές, ακόμη και στατήρες Ολυμπιακών Αγώνων.
Η συγκρότηση και απόκρυψη του θησαυρού πιθανότατα συνδέεται με περιόδους ανασφάλειας στο τέλος της κλασικής εποχής. Η αφθονία όμως νομισμάτων και λατρευτικών αντικειμένων αποκαλύπτει μια πόλη με έντονη θρησκευτική ζωή και αξιοσημείωτη οικονομική ευμάρεια.
Ευρήματα από την ανασκαφική έρευνα στην Αρχαία Τενέα που πραγματοποιήθηκε, για πέμπτη συνεχή χρονιά, υπό τη διεύθυνση της δρος Έλενας Κόρκα (φωτ.: ΥΠΠΟΑ).
Η Τενέα στη ρωμαϊκή εποχή
Υποδομές, παραγωγή και καθημερινή ζωή
Η ένταξη της Τενέας στον ρωμαϊκό κόσμο δεν σηματοδοτεί παρακμή. Αντίθετα, η πόλη αποκτά μεγάλες υποδομές. Εξαιρετικής σημασίας είναι ο εντοπισμός τμήματος του Αδριάνειου υδραγωγείου (2ος αι. μ.Χ.), ενός από τα μεγαλύτερα υδραυλικά έργα της Ελλάδας, που υδροδοτούσε την Αρχαία Κόρινθο από τη Στυμφαλία.
Οι υδατογέφυρες είναι ίσως το πιο αναγνωρίσιμο τμήμα ενός υδραγωγείου, κυρίως λόγω του μεγέθους τους και της εξωτερικής τους εμφάνισης. Το ύψος και μήκος των γεφυρών εξαρτιόταν από το βάθος και μήκος των ποταμών και ρεμάτων που έπρεπε να διασχίσουν. Στην απλούστερη μορφή τους έχουν ένα μόνο τόξο που στηρίζεται σε βάθρα, ενώ στις περιπτώσεις μεγάλων ποταμών οι γέφυρες περιλάμβαναν πολλά τόξα και κατασκευάζονταν σε δύο ή και περισσότερα επίπεδα.
Παράλληλα, αποκαλύφθηκαν εκτεταμένα εργαστηριακά συγκροτήματα με κλιβάνους, ελαιοτριβεία, δεξαμενές και αποθηκευτικούς χώρους, συνολικής έκτασης άνω των 440 τ.μ. Ένα δεύτερο μνημειακό συγκρότημα με προστώο, κίονες και διακοσμημένα κιονόκρανα μαρτυρεί οργανωμένη οικονομική δραστηριότητα και σύνθετη αρχιτεκτονική.
Τα πολυάριθμα νομίσματα, από τον 1ο έως και τον 6ο αι. μ.Χ., αποδεικνύουν συνεχή ζωή ακόμη και στα χρόνια της Ύστερης Αρχαιότητας.
Νεκροταφεία: ο καθρέφτης της κοινωνίας
Ιδιαίτερα αποκαλυπτική είναι η εικόνα των νεκροταφείων της Τενέας. Ρωμαϊκοί κεραμοσκεπείς τάφοι, πολλοί εκ των οποίων παιδικοί, συνυπάρχουν με πλούσια κτερισμένους αρχαϊκούς τάφους ενηλίκων και παιδιών. Αγγεία, κοσμήματα, περόνες και νομίσματα φανερώνουν κοινωνική διαστρωμάτωση αλλά και ευημερία.
Χαρακτηριστική είναι η χρήση πολύτιμων νομισμάτων ως «οβολός του Χάροντα», ένδειξη οικονομικής άνεσης που ξεπερνά τα συνήθη δεδομένα της εποχής.
Η εξαφάνιση της πόλης
Η Τενέα φαίνεται να πλήττεται σοβαρά στα τέλη του 4ου αι. μ.Χ., πιθανότατα κατά τις επιδρομές των Βησιγότθων το 397 μ.Χ. Αν και η ζωή συνεχίζεται για περίπου δύο ακόμη αιώνες, η πόλη σταδιακά εγκαταλείπεται. Τα ρέματα και οι προσχώσεις της περιοχής τη σκεπάζουν, διαγράφοντάς την από τον χάρτη και τη συλλογική μνήμη.
Η σύγχρονη αποκάλυψη της Τενέας
Η επανεύρεση της πόλης αποτελεί αποτέλεσμα δεκαετιών επίμονης έρευνας. Το συστηματικό πρόγραμμα ανασκαφών, που ξεκίνησε το 2013, αποκάλυψε σταδιακά μια ολόκληρη πόλη θαμμένη κάτω από τα χωράφια του Χιλιομοδίου. Η έρευνα αξιοποιεί σύγχρονες μεθόδους φωτογραμμετρίας, τρισδιάστατης αποτύπωσης και διεπιστημονικής συνεργασίας, αποδίδοντας μια πλήρη και δυναμική εικόνα του αρχαίου αστικού ιστού.
Κεντρικό ρόλο σε αυτή την προσπάθεια έχει η Ελένη Κόρκα, της οποίας η πολυετής επιμονή οδήγησε στη δικαίωση μιας ιστορικής αναζήτησης.
Επίλογος
Η Τενέα δεν είναι πια μια χαμένη πόλη των μύθων. Είναι ένας τόπος με βαθιές προϊστορικές ρίζες, με ακμή στην αρχαιότητα και μακρά ζωή έως τα χρόνια της Ύστερης Ρωμαϊκής περιόδου. Μια πόλη που αποδεικνύει ότι η ελληνική ιστορία εξακολουθεί να κρύβει μεγάλες αποκαλύψεις κάτω από το χώμα.
Αττική γη
Βιντεο
Αττικη Γη 